Torálesing

Frå Esnoga.no
Versjonen frå 3. desember 2023 kl. 15:30 av Olve Utne (diskusjon | bidrag)
(skil) ← Eldre versjon | Siste versjonen (skil) | Nyare versjon → (skil)
Ein open torárull på sjulḥánen (lesebordet).
Foto:Grzegorz Niewiadomski

Torálesing (hebraisk קְרִיאַת תּוֹרָה qərī’at tōrā el. קִרְיַת תּוֹרָה qirjat tōrā) er ein term for offentleg resitasjon av Toráen (Mosebøkene) i esnogaen.

Ein del av Toráen, ein parasjá, blir lesen kvar veke. Det er 54 ulike parasjijjót (eintal: parasjá), éin for kvar av dei opptil 54 vekene i jødiske skottår. I kortare år, som berre har 50 veker, slår ein ihop visse av dei kortare parasjijjót.

ʕAliyyá

Det å bli kalla opp for lesinga av eit avsnitt frå Toráen blir kalla ein ʕaliyyá. Dette ærerike oppdraget blir delt mellom fleire menneske. På vanlege kvardagar med torálesing, det vil seie måndagar (eller evt. tysdagar i spesielle fall) og torsdagar, har ein tre ʕaliyyót. Det første ʕaliyyáen blir alltid gjeven til ein kohén om nokon slik er til stades; den andre blir gjeven til ein levitt; og den tredje blir alltid gjeven til ein «yisraél», det vil seie ein jøde som verken er kohén eller levitt. På høgtidsdagar er det fleire ʕaliyyót, og på sjabbát er det heile sju av dei. Alle ʕaliyyót etter dei tre første blir normalt gjevne til «yisraél». Dei som feirar ei stor hending i livet sitt, som bryllaup eller barnefødsel, blir gjerne kalla opp for ein ʕaliyyá.

Bàʕal koré

I riktig gammal tid var det skikken dei fleste plassane at alle som vart kalla opp til ein ʕaliyyá las bolken sjølv. Den skikken finst enda i somme tradisjonar, men dei fleste plassane er det no slik at det finst ein eigen bàʕal koré som les alle bolkane, medan dei som har ʕaliyyá følgjer med i teksten og les signingane føre og etter. I egalitære synagogar er det òg vanleg å ha ei bàʕalat koré — ein kvinneleg lesar.

Bar miṣvá

Den første lesinga frå Toráen er ei viktig hending i livet til ein jødisk gut og blir feira som bar miṣvá. I egalitær jødedom (f.eks. konservativ jødedom, rekonstruksjonistisk jødedom og reformjødedom) blir bat miṣvá-feiringa for jenter oftast markert på same viset.

Bat miṣvá

Simḥàt Torá

På festdagen simḥàt Torá les ein den siste delen av Toráen og fortsett vidare til det første avsnittet av begynnelsen, for å vise at Toráen er ein slutta sirkel som ikkje tek slutt. Den dagen fell på den 23. tisjré, om lag tre veker etter den jødiske nyårsfeiringa rosj hasjaná.

Lenkjer


GNU-logoen Denne artikkelen er heilt eller delvis basert på artikkelen «Torálesing» frå Nynorsk Wikipedia og kan kopierast, distribuerast og/eller endrast slik det er sett opp i GNU fri dokumentasjonslisens. For ei liste over bidragsytarar til den opprinnelege artikkelen, sjå endringshistorikk knytt til den opprinnelege artikkelen. For ei liste over bidragsytarar til denne versjonen, sjå endringshistorikk knytt til denne sida.